"DOM STRAŻAKA"
imienia Mieczysława Kaczorowskiego
dawna Ochotnicza Straż Ogniowa
i teren zespołu szpitalnego kościoła św. Ducha

ULICA TRZECIEGO MAJA ,
STRONA WSCHODNIA

 

         

        


  
         

 

      Po zburzeniu kościoła św. Ducha, zabudowań szpitala i zamknięciu cmentarza jedynym śladem przeszłości tego miejsca była figura Matki Bożej, ustawiona być może około 1836 roku, w drugiej połowie XIX wieku przebudowana do formy niewielkiej kapliczki. W czasie wojny rzeźba została zniszczona przez Niemców / fragment pocztówki ze zbiorów Hieronima Krauzego     
                      
 



          
Pocztówka sprzed 1914 roku, na bazie fotografii z początku ubiegłego stulecia. Widoczne podrysowane ręcznie elementy - min. dach, komin i wieża do ćwiczeń.  Zdjęcie wykonano od strony ogrodu rozrywkowego z tyłu posesji.
pocztówka ze zbiorów Hieronima Krauzego     



                
Fotografie z okresu okupacji hitlerowskiej,. Zdj. górne: widok od strony dawnego ogrodu. Zdj. dolne: widok od strony ulicy, po lewej widoczny przebudowany pawilon strażnicy i fragment przedwojennego skrzydła północnego. Ze zbiorów "Archiwum Igły", Muzeum Miejskie
im. J. Mehoffera w Turku.


Poniżej: podobne ujęcie współcześnie, fotografia Błażeja Dziurzyńskiego.

                                              


                                            


         WIĘCEJ ZDJĘĆ


 


HISTORIA MIEJSCA

 

KOŚCIÓŁ i SZPITAL
ŚW. DUCHA

 

Teren czterech działek (od późniejszej Browarnej na północ) oznaczonych na planie regulacyjnym Turku z 1823 roku jako kościelne położony był pierwotnie „za miastem”, ponieważ nie należały one do działek budowlanych wyznaczonych podczas lokacji miasta, jakimi były na przykład działki po przeciwnej stronie ul. 3 Maja, (ich ciąg kończył się, gdzie dziś zaczyna się boisko szkolne).
>>> ZOBACZ MAPĘ

 

W 1564 roku został konsekrowany niewielki, drewniany kościół - kaplica szpitalna św. Ducha, prawdopodobnie równolegle powstał szpital tego wezwania i dom dla prepozytury. Kompleks zabudowań uzupełniał otoczony murem cmentarz, uchwytny w źródłach w XVIII stuleciu, a być może powstały już wcześniej. Po pożarze w latach 20. XVIII wieku, kościół został odbudowany i konsekrowany w 1733 roku. Wygląd tej drewnianej świątyni znamy z akt wizytacyjnych, a jej sugestywną rekonstrukcję opracował Błażej Dziurzyński.

 

W XIX wieku, w związku z modernizacją przepisów sanitarnych i likwidacją cmentarzy miejskich, kompleks szpitalny został skazany na likwidację. Już pod koniec XVIII stulecia nie istniał dom prepozyta obsługującego niegdyś kościół św. Ducha, a z początkiem nowego wieku przestał funkcjonować dom szpitalny. Cmentarz zamknięto w 1821 roku, a w 1836 roku zburzono zrujnowany kościół. W latach 40. XIX wieku, w ramach regulacji urbanistycznej teren został przejęty przez miasto i podzielony na nowo na pięć działek, z których trzy południowe zostały przyznane pod budowę kościoła ewangelickiego, a czwartą pocmentarną później zajęła straż ogniowa.

 

 

 

 

 

 

ZESPÓŁ BUDYNKÓW OCHOTNICZEJ STRAŻY OGNIOWEJ

 

 

W latach 1874-77, staraniem obywateli miasta, od 1867 roku będącego stolicą powiatu, powstała w Turku Ochotnicza Straż Ogniowa. Między 1875 a 1880 rokiem na dawnej działce pocmentarnej przy ówczesnej ul. Karnowicza wzniesiono pawilon dla narzędzi strażackich z zapleczem. Budową tego skromnego obiektu - parterowego z użytkowym poddaszem - kierował architekt powiatowy Ignacy Miłobędzki.

 

Na zapleczu strażnicy pod koniec XIX wieku powstał niewielki ogródek rozrywkowy, miejsce rekreacji i festynów połączonych z loterią fantową, występów cyrkowych, zawodów sportowych. W sąsiedztwie budynku wzniesiono także drewnianą wspinalnię do ćwiczeń strażackich.

 

W 1919 roku magistrat dokupił działkę od strony Browarnej, przeznaczoną na plac manewrowy dla straży. Już wówczas myślano o projekcie rozbudowy strażnicy, nieprzystosowanej do nowego sprzętu gaśniczego; potrzebowano również sali do zebrań i spotkań towarzyskich. W 1927 roku projekt rozbudowy sporządził architekt Teodor Bursze. Został on częsciowo zrealizowany w latach 1932-35, kiedy do północnej ściany pawilonu dostawiono nowy, usytuowany prostopadle, piętrowy blok mieszczący garaż z zapleczem oraz salę teatralno-widowiskową. Przekształcono równiez stary budynek, likwidując jego oryginalne elementy dekoracyjne i przebudowując otwory wjazdowe i wejściowe, ze znaczną zmianą ich układu.

 

W tym stanie strażnica dotrwała do lat powojennych. Natomiast okresie II wojny światowej, niemiecka administracja okupacyjna projektowała jej rozbudowę w kierunku południowym, z dostawieniem analogicznego do przedwojennego, piętrowego bloku. Planów tych nie wdrożono jednak w życie.

 

Obecny gmach "Domu Strażaka" powstał wedle projektów Jana Kuznowicza w latach 1948-1953, z wykorzystaniem przedwojennego skrzydła północnego. W okresie powojennym w budynku oprócz straży pożarnej mieściły się min. biblioteka i miejski dom kultury, funkcjonowała również nakryta kasetonowym stropem sala widowiskowa wykorzystywana przez teatry objazdowe z Kalisza, Gniezna i Łodzi. Gmach był również pierwszą siedzibą Kopalni Węgla Brunatnego "Adamów". W drugiej połowie ubiegłego wieku na miejscu dawnego ogrodu rozrywkowego wzniesiono również kompleks budynków strażackich, min. z nową wieżą do ćwiczeń. W 1950 roku utworzona została Powiatowa Komenda Straży Pożarnych w Turku, zaś osiemnaście lat później utworzono Miejską Zawodową Straż Pożarną. 

>>>powojenna historia straży

 

Warto zaznaczyć, iż w bieżącym roku (2013) planowane jest oddanie do użytku nowego kompleksu gmachów straży pożarnej na Muchlinie.

Powstaje  pytanie - co stanie się  z "Domem Strażaka" po oddaniu do użytku nowego budynku?


 

ZOBACZ MAPĘ HISTORYCZNĄ BŁAŻEJA DZIURZYŃSKIEGO

 

ZOBACZ RYSUNKI REKONSTRUKCYJNE REMIZY WEDLE STANU Z 1875 i 1938 AUTORSTWA BŁAŻEJA DZIURZYŃSKIEGO
 

 

   START   HISTORIA    MAPY    ATLAS    BIBLIOGRAFIA 
WARSZAWA 1939    WŁÓCZYPIÓRO   LINKI

B. Dziurzyński, M.. Górzyński, 2013