RONDO R. DMOWSKIEGO

Błażej Dziurzyński


Układ komunikacyjny Ronda R. Dmowskiego - głównego zachodniego węzła komunikacyjnego w turkowskim śródmieściu
- na zdjęciu lotniczym z 2011 roku. / Ze zbiorów URZĘDU MIEJSKIEGO w TURKU.
 

Rondo Dmowskiego położone w dzielnicy Muchlin to chyba najbardziej obciążone ruchem samochodowym skrzyżowanie w mieście. Spotykają się tu drogi krajowe nr 72 i 83 oraz droga wojewódzka nr 470. Jest to jednocześnie miejsce o bogatej „historii komunikacyjnej”.

Wieś Muchlin istniała już w XI w., gdy przebiegał tędy szlak handlowy ze Spycimierza do Gniezna przez Stary Konin (obecnie Stare Miasto) i Ląd, będący fragmentem jednego z wariantów szlaku łączącego Ruś Kijowską z Pomorzem Zachodnim i Danią. W XIV w. w momencie lokacji miasta Turku szlak ten stracił już na znaczeniu, ale droga dalej funkcjonowała. Wylot z miasta stanowiła ulica Muchlińska (odcinek obecnej ulicy Kaliskiej od Rynku/Pl. Wojska Polskiego do skrzyżowania z ulicami Mickiewicza i Gorzelnianą). Dalej przebieg tej drogi pokrywał się z grubsza z przebiegiem dzisiejszych ulic Kaliskiej i Konińskiej. Na pewno biegła ona, tak jak Kaliska, wierzchem wododziału między doliną Folusza a podmokłym terenem położonym na wschód od dworu w Muchlinie. Od XV w. była drogą lokalną prowadzącą w kierunku Grzymiszewa, Tuliszkowa i Rychwała.

W 1820 r. oddano do użytku w ramach budowy systemu dróg bitych w Królestwie Kongresowym trakt z Koła przez Turek do Kalisza, będący odgałęzieniem drogi głównej z Warszawy do Poznania (na terenie miasta to dzisiejsze ulice Kolska Szosa, Kolska i Kaliska). Droga ta posiadała jezdnię wykonaną z kamieni pokrytych ubitym tłuczniem, ułożoną na niskim nasypie z obustronnymi rowami odwadniającymi i była obsadzona drzewami. Wtedy też w miejscu zlokalizowanym po wschodniej stronie obecnego ronda powstało skrzyżowanie (rozwidlenie) dróg. Przedtem wybiegała stąd istniejąca być może od XV w. droga z Muchlina do Cisewa, która zanikła po wybudowaniu traktu. Do tamtego czasu z Turku do Kalisza jeździło się drogą wychodzącą z miasta od strony południowej (dzisiejszą ulicą Leśną) i prowadzącą przez Grąbków, Malanów, Ceków. Przeprowadzenie traktu pośrednio przyczyniło się do wytypowania Turku na miejsce dogodne dla osiedlenia tkaczy, a potem do umieszczenia tu siedziby władz powiatu.

Trakt kaliski wykorzystywany był przez pocztę wozową (przewóz osób i poczty dyliżansami). W Muchlinie w miejscowej karczmie usytuowanej przy rozwidleniu dróg tymczasowo zorganizowano jedną ze stacji pocztowych przeniesioną ostatecznie w 1826 r. do stałej siedziby w Turku na ul. Kaliskiej (dzisiejszy gmach poczty). W drugiej połowie XIX w. również stara droga w kierunku Tuliszkowa (dzisiejsza ulica Konińska) uzyskała utwardzoną nawierzchnię jako fragment szosy z Turku przez Rychwał do Pyzdr.

Z początkiem XX w. grunty majątku muchlińskiego położone po obu stronach traktu na odcinku od dzisiejszego skrzyżowania z ul. Sportową do wspomnianego wcześniej rozwidlenia uległy parcelacji, umożliwiającej stopniową ich zabudowę (mowa tu o zabudowaniach fabryki Millera jak i niewielkich domach mieszkalnych). Z czasem ukształtowało się tu przedmieście, którego część (do mostka-przepustu) została włączona do miasta. Należy też nadmienić, że na rozstaju dróg aż do II wojny światowej istniała kapliczka przydrożna zniesiona przez hitlerowców.

Układ traktów do Kalisza i Konina na mapie WIG 1:25 000 z 1936 roku, wycinek. / www.mapywig.org.pl

W latach powojennych otoczenie skrzyżowania uległo znacznym zmianom. W pierwszej połowie lat 50. po przyłączeniu Muchlina do miasta na polach upaństwowionego majątku położonych na zachód od rozwidlenia dróg wzniesiono zabudowania bazy technicznej Państwowej Komunikacji Samochodowej. Piętrowy budynek biurowy (obecnie Urząd Skarbowy) usytuowany został na przedłużeniu osi ul. Kaliskiej stanowiąc widoczne z dala zamknięcie perspektywy dla nadjeżdżających od strony miasta. W tym samym czasie rozebrane zostały stojące po północnej stronie skrzyżowania drewniane zabudowania czworaków dworskich i karczmy (jej wiek mógł przekraczać wtedy 150 lat). Wycięto też na ul. Kaliskiej aż do skrzyżowania włącznie bardzo stare topole. Pojawiło się oświetlenie miejskie (lampy na drewnianych słupach napowietrznej linii energetycznej). W rozwidleniu dróg powstała stacja benzynowa. Również w tym okresie obie drogi wylotowe uzyskały nawierzchnię bitumiczną, najpierw smołowcową (tzw. smołówka), później asfaltową. Nosiły one numery p4 (z Koła do Kalisza) i f2 z Turku przez Tuliszków do Rychwała. Po modernizacji drogi z Tuliszkowa do Konina Turek uzyskał nowe, choć niewiele krótsze niż dotychczasowe przez Russocice, połączenie z Koninem i Poznaniem.

Fragment planu zagospodarowania miasta Turku z około 1954 roku, ze stanem skrzyżowania przed budową bazy PKS i stacji benzynowej CPN. / Ze zbiorów B. Dziurzyńskiego

 

Na początku lat 60. przebudowano ulicę Kaliską przedłużając dwie jezdnie aż do skrzyżowania i dodając chodniki po obu stronach. Na skrzyżowaniu ruch skanalizowano poprzez układ wysepek. Na tym odcinku Kaliskiej powstało też wiele nowych domów jednorodzinnych. Na wolnym terenie rozpościerającym się na północ od skrzyżowania początkowo odbywały się targi przeniesione z ul. Nowotki (obecnie Legionów Polskich), a także zatrzymywał się cyrk albo wesołe miasteczko. Później teren służył jako zapasowy plac postojowy dla coraz liczniejszego taboru autobusowego PKS. W związku z budową nowego szpitala powiatowego ulica Łąkowa została przedłużona od ul. Poduchowne do ul. Kaliskiej.

Kolejna przebudowa skrzyżowania nastąpiła w 1972 r. w związku z doprowadzeniem do niego nowej Obwodnicy Północnej (obecnie Al. Jana Pawła II). Stację benzynową CPN przeniesiono na pobliską ul. Łąkową, która uzyskała nawierzchnię asfaltową. Jednak paradoksem było to, że układ wysepek na skrzyżowaniu zaprojektowano w sposób uniemożliwiający swobodny wjazd dla chcących skręcić w lewo w tę ulicę oraz wyjazd z niej we wszystkich kierunkach oprócz tego do centrum miasta. Na ul. Kaliskiej na południe od skrzyżowania usytuowany był przystanek miejskiej linii autobusowej obsługiwanej przez PKS.

Zmiany w układzie skrzyżowania: kolor jasnobrązowy - stare rozwidlenie drógniebieski - po przebudowie na początku lat 60., zielony po przebudowie w 1972 r.
Linie czerwone - pierwotny zasięg parku dworskiego i terenu bazy PKS.
Numery oznaczają: 1 - park dworski, 2 - nieistniejące czworaki dworskie, 3 - nieistniejąca karczma, 4 - biurowiec bazy PKS, obecnie US, 5 - nieistniejąca stacja benzynowa CPN. / Oprac. B. Dziurzyński, podkład fot. lotnicza 2011, UM Turek.


Po wprowadzeniu nowego systemu numeracji dróg w 1985 r. na skrzyżowaniu spotykały się drogi wojewódzkie: nr 469 z Ozorkowa przez Uniejów, Turek, Tuliszków do Konina (obecnie włączona w ciąg drogi krajowej nr 72), nr 470 z Koła do Kalisza i nr 472 z Sieradza (obecnie droga krajowa nr 83). Wobec szybko wzrastającego ruchu samochodowego, zwłaszcza tranzytowego z coraz większym udziałem ciężkiego transportu ciężarowego w latach 90. zdecydowano się na budowę ronda, które później otrzymało imię Romana Dmowskiego. Wiązało się to również  z modernizacją dróg dolotowych i ciągów pieszych wokół skrzyżowania. Ostatnia możliwa zmiana organizacji ruchu na tym skrzyżowaniu wiązałaby się z wprowadzeniem sygnalizacji świetlnej.

Ale czy do niej dojdzie? Jeśli wcześniej powstanie od dawna planowana południowa obwodnica miasta, to nie.

Ale to ostatnie jest coraz mniej pewne.      

 

ZOBACZ GALERIĘ

POWRÓT